364 ta shoir — tarjimai holi va asarlari bilan
Anvariy Saljuqlar davri fors qasida janrining eng yirik vakili. Uning qasidalarida murakkab majozlar, astronomiya va falsafiy fikrlar uyg'unlashgan. Samarqandga kelib, u yerda ham ijod qilgan.
Xoja Abdulloh Ansoriy mashhur tasavvufchi shoir va Hirot shahrining muqaddas ziyoratgohi. Uning munojotlari va she'rlari tasavvuf adabiyotining durdonalari sanaladi. «Tabaqot us-sufiyya» asari tasavvuf tarixining muhim manbai.
Sanoyiy fors tasavvuf she'riyatini ilmiy va falsafiy asosga qo'ygan birinchi buyuk shoir. Uning «Ilohiynoma» va «Hadiqat ul-haqiqat» asarlari tasavvuf adabiyotining asosiy namunalari. Attor va Rumiyga ilhom manbai bo'lgan.
Mas'ud Sa'd Salmon G'aznaviylar davrining ko'zga ko'ringan shoiri. «Habsiyyot» — qamoq she'rlari janrini fors adabiyotida birinchi bo'lib shakllantirgan shoir. Uning qamoqda yozilgan she'rlari ichki iztiroblarning kuchli ifodasi.
Kamol Xo'jandiy XIV asr fors g'azalining eng noziktab'li ustalaridan biri. Uning g'azallari ruhiy teranlik va badiiy nafosati bilan ajralib turadi. Tojikiston adabiy an'anasining shakllanishiga ulkan hissa qo'shgan.
Yusuf Xos Hojib «Qutadg'u bilig» (Baxtga eltuvchi bilim) asarining muallifi. Bu asar turkiy xalqlar adabiyotining eng qadimiy yozma yodgorliklaridan biri hisoblanadi. Qoraxoniylar davri madaniyatining buyuk mevalari.
Binoiy Hirot adabiy muhitining faol vakili, shoir va tarixchi. Alisher Navoiy bilan zamondosh bo'lgan va Temuriylar davri adabiy hayotida ishtirok etgan. Keyinchalik Shayboniylar xoniga o'tib, ularning shoiri bo'lgan.
Mahmud Shabistari fors tasavvuf she'riyatining yirik vakili. Uning «Gulshani roz» (Sirlar bog'i) masnavisi tasavvuf falsafasini she'riy shaklda bayon etuvchi eng ta'sirli asarlardan biridir. Ozarbayjonning Shabstar shahrida tug'ilgan.
Al-Mutanabbi arab klassik she'riyatining eng buyuk vakili sifatida tan olinadi. Uning qasidalarida botirlik, maqtov va hayot falsafasi kuchli ifodalangan. O'z zamonasida butun Arab dunyosida mashhur bo'lgan.
Nizar Qabbani zamonaviy arab she'riyatining eng mashhur vakili bo'lib, sevgi mavzusidagi she'rlari bilan jahon miqyosida tanilgan. Uning she'rlari arab ayollarining ahvolini va erkinlik istagini yorqin ifodalaydi. Diplomat sifatida ham faoliyat ko'rsatgan.
Mahmud Darvish Falastin xalqining milliy shoiri va zamonaviy arab she'riyatining ustoz siymosi. Uning she'rlari Falastin muammosi, vatan yo'qotish va milliy o'zlik mavzularida yozilgan. Jahon miqyosida keng tanilgan.
Jeffri Choser ingliz adabiyotining otasi sifatida tan olingan. Uning «Kenterberi hikoyalari» o'rta ingliz tilidagi adabiyotning eng muhim asarlaridan biri. Katta qissa va she'r uyg'unligidagi bu asar ingliz lirika an'anasining asosi.
Jon Milton ingliz adabiyotining Shekspirdan keyingi eng buyuk shoiri. «Yo'qotilgan jannat» asari ingliz tilidagi eng yirik eposdir. Ko'r bo'lganidan keyin ham o'g'illariga aytib yozdirgan.
Uilyam Bleyk ingliz romantizmining asoschisi va original mutafakkir shoir. Uning she'rlari va rangtasvirlari bolalar masumligi, ijtimoiy tanqid va mistik ilohiy tasvirlarni o'z ichiga oladi. «Songs of Innocence» va «Songs of Experience» uning eng mashhur to'plamlari.
Jon Kits ingliz romantizmining yosh va iqtidorli vakili. Uning «Oda soleniyga» va «Oda bir yunon ko'zasiga» she'rlari ingliz she'riyatining nodir namunalari. 25 yoshida sil kasalidan vafot etgan.
Alfred Tennyson Britaniya qirolichasi Viktoriya davrining bosh shoiri unvoniga sazovor bo'lgan. Uning «In Memoriam» elegiyasi va «Idilli qirol» she'riy romansining ma'lum qismlari ingliz adabiyotining oltin fondiga kiradi.
Uilyam Batler Yeyts Nobel adabiyot mukofoti laureati (1923) va XX asr ingliz tilidagi she'riyatning eng buyuk vakili. Uning she'rlarida irlandiya folklori, simvolizm va falsafiy fikrlar uyg'unlashadi.
T.S. Eliot Nobel adabiyot mukofoti laureati (1948) va XX asr modernist she'riyatining yetakchi vakili. «Bekor yer» asari zamonaviy she'riyatning tayanch nuqtalaridan biri hisoblanadi. Ikki mamlakatning adabiy an'analarini birlashtirgan.
Dylan Tomas XX asr ingliz tilidagi she'riyatning eng musiqiy va lirik vakili. Uning she'rlarida o'lim, tabiat va she'riy musiqiylik kuchli ifodalangan. «Do Not Go Gentle into That Good Night» villanellasi uning eng mashhur she'ri.
Emily Dickinson amerikan she'riyatining eng buyuk vakili bo'lib, asosan xonadon doirasida yashagan. Uning original she'riy uslubi — tire belgisi va katta harf ishlatish tarzida — zamonaviy she'riyatga katta ta'sir ko'rsatgan. Ko'plab she'rlari vafotidan keyin nashr etilgan.